Umowa o pracę może zostać rozwiązana: 1) na mocy porozumienia stron, 2) przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem), 3) przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia), 4) z upływem czasu, na który była zawarta, 5) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta. Umowa o pracę na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu, a przed jego upływem może być rozwiązana za wypowiedzeniem.
1) Porozumienie stron
Rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron należy do najmniej konfliktowych sposobów ustania stosunku pracy, pozwala bowiem uwzględnić interesy pracownika i pracodawcy. Polega ono na zgodnym oświadczeniu woli stron o rozwiązaniu istniejącego stosunku pracy. Kodeks pracy nie reguluje ani treści, ani formy porozumienia rozwiązującego stosunek pracy.
Rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron może nastąpić z inicjatywy tak pracownika jak i pracodawcy. Nie ma przy tym znaczenia, która ze stron występuje z taką propozycją. Bez znaczenia jest też przyczyna, dla której strony zdecydowały się rozwiązać umowę.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 1998 r. stwierdził, że „Wyrażenie przez pracodawcę zgody na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron, w sytuacji gdy wcześniej złożył jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, oznacza, że cofnął w sposób dorozumiany wcześniejsze oświadczenie".
Na mocy porozumienia stron może ulec rozwiązaniu każda umowa o pracę.
2) Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem
Zgodnie z art. 32. § 1. Kodeksu pracy, każda ze stron może rozwiązać za wypowiedzeniem umowę o pracę zawartą na:
1) okres próbny,
2) czas nie określony.
W przypadku zaś umów zawartych na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy strony mogą przewidzieć dopuszczalność wcześniejszego rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedzeniem.
Umowy, o których mowa powyżej mogą być wypowiedziane przez każdą ze stron. Zgoda drugiej strony na dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę nie ma tu żadnego znaczenia. Rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem uważa się za dokonane nawet wówczas, gdy druga strona (pracownik lub pracodawca) odmawia przyjęcia do wiadomości złożonego mu oświadczenia woli w tej materii.
Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na okres próbny wynosi:
1) 3 dni robocze, jeżeli okres próbny nie przekracza 2 tygodni,
2) 1 tydzień, jeżeli okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie,
3) 2 tygodnie, jeżeli okres próbny wynosi 3 miesiące
Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:
1) 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
2) 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,
3) 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
3) Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia
Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia jest jednostronną czynnością prawną i ma zastosowanie do wszystkich rodzajów umów o pracę. Jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia może złożyć pracodawca bądź pracownik.
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika jak i z przyczyn niezawinionych przez pracownika wskazanych w kodeksie pracy.
Z winy pracownika, Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia w razie:
1) ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych,
2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,
3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.
Z przyczyn niezawinionych przez pracownika, Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia:
1) jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa:
a) dłużej niż 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
b) dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową,
2) w razie usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1, trwającej dłużej niż 1 miesiąc.
Również Pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim do innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan jego zdrowia i kwalifikacje zawodowe.
Pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia także wtedy, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę została zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni.
